به مكّه فرو ( 1 ) آمد و يك بار به مدينه ، امّا اخبار بيشتر بر آن است كه ( 2 ) : سورت مكّى است . علاء بن المسيّب روايت مىكند از امير المؤمنين على - عليه السّلام - كه او گفت : نزلت فاتحة الكتاب بمكّة من كنز تحت العرش ، گفت امير المؤمنين كه : اين سورت به مكّه فرو آمد از كنزى ( 3 ) در زير عرش . عبد اللَّه عبّاس روايت مىكند كه : چون رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم - به ( 4 ) مكّه برخاست به اداى رسالت ، اوّل سخن اين گفت كه : * ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ، الْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * ( 5 ) ، تا به آخر بر خواند ( 6 ) . قريش گفتند : « دقّ اللَّه فاك » ، خداى تعالى دهانت بشكناد ! دليلى ديگر بر آن كه اين سورت مكّى است ، آن است كه « سورة الحجر » مكّى است ، و خداى تعالى در آن جا مىگويد : وَلَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَالْقُرْآنَ الْعَظِيمَ ( 7 ) ، و قول درست آن است كه « سبع المثاني » سورهء الفاتحه است ، و خداى تعالى مىگويد : وَلَقَدْ آتَيْناكَ ( 8 ) . . . ، ما بداديم تو را سبع مثانى ، اين قول چگونه گويد و سوره به مدينه فرو خواهد آمد ( 9 ) ؟ دليلى ديگر بر آن كه اين سورت مكّى است ، آن است كه رسول - عليه الصّلوة و السّلام - بالاى ( 10 ) ده سال به مكّه مقام كرد پس از بعثت و نماز كرد ، و درست شده است كه نماز تمام نباشد مگر به اين سورت ، چنان كه ياد كرده آيد ( 11 ) . پس چون شايد كه ( 12 ) چند سال نماز كند و « الحمد » نخواند ، و مىگويد : لا صلاة الَّا بفاتحة الكتاب . و در خبر بعثت چنين مىآمد كه : اوّل سورت كه از قرآن فرو آمد ، اين سورت بود . ابو ميسره عمرو بن شر حبيل روايت كند كه : رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم -

--> ( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : فرود . ( 2 ) . مب ، مر اين . ( 3 ) . مب ، مر : گنجى . ( 4 ) . مب ، مر : از . ( 5 ) . سورهء فاتحة الكتاب ( 1 ) آيهء 1 و 2 . ( 6 ) . مب ، مر : تا به آخر فاتحه بخواند . ( 7 ، 8 ) . سورهء حجر ( 15 ) آيهء 87 . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مب و مر : فرود خواهد آمدن . ( 10 ) . مب ، مر : زياده از . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها : شود ان شاء اللَّه . ( 12 ) . مب ، مر رسول .